Islay Whisky
en Distillatie

Islay Whisky

Het is voor veel toeristen dé belangrijkste reden om het eiland Islay te bezoeken. Mensen van over de hele wereld hebben op de een of andere manier kennisgemaakt met Islay whisky en besluiten vervolgens een bezoek te brengen aan de “heilige graal van de turfgerookte drams”, het whisky eiland.

Het magische, heroïsche en romantische beeld dat door de distilleerderijen van Islay wordt uitgedragen, maakt het moeilijk om een bezoek te weerstaan. Combineer dat met uitstekende whisky’s, spectaculaire locaties van de distilleerderijen en de vriendelijke en gastvrije eilandbewoners, en je hebt het perfecte recept voor een vijfsterren bestemming. Waar anders vind je zoveel hoogwaardige whiskydistilleerderijen zo dicht bij elkaar? Zelfs niet in Speyside, het hart van de Schotse whisky-industrie.

Hoe kwam whisky naar Islay?

Blijkbaar zijn de omstandigheden op Islay ideaal voor het distilleren van whisky. Toen Ierse monniken het eiland bezochten en de kunst van het distilleren introduceerden, ontdekten zij dat alle benodigde ingrediënten volop aanwezig waren. Er was een onbeperkte voorraad turf, talrijke rivieren en meren met water van uitstekende kwaliteit en beschutte baaien en Sea lochs. Bovendien verbouwden de boeren bere, een oude gerstsoort die bijzonder geschikt was voor de productie van whisky.

Waarom zijn er eigenlijk zoveel distilleerderijen op Islay?

Vroeger werd whisky geproduceerd in schuren of zelfs in de open lucht.

Dit veranderde halverwege de zeventiende eeuw toen de Accijnswet werd ingevoerd en belasting werd geheven op whisky. Op Islay had dit aanvankelijk weinig effect, omdat belastinginspecteurs niet bepaald stonden te springen om het eiland te bezoeken. De bewoners werden beschouwd als “barbaarse wilden” en “whiskysmokkelaars”.

Legaal Distilleren

Aan het einde van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw veranderde deze situatie. Distilleren werd een legale activiteit en speciaal gebouwde distilleerderijen verschenen langs de kust. Deze locaties waren ideaal voor de aanvoer van grondstoffen en de export van whisky per schip.

Verloren distilleerderijen van Islay

Voordat we kijken naar de huidige distilleerderijen van Islay, is het belangrijk te beseffen dat het eiland vroeger veel meer distilleerderijen telde dan tegenwoordig. In de negentiende eeuw waren er verspreid over het eiland talloze kleine boerderij-distilleerderijen.

Daarnaast was er de Malt Mill Distillery, die uiteindelijk in 1962 opging in Lagavulin Distillery. Ook waren er boerderij distilleerderijen bij Newton, tussen Bridgend en Ballygrant, en bij Octomore, achter Port Charlotte.

Bekende verdwenen namen zijn onder andere de Lochindaal Distillery in Port Charlotte. De bekendste verdwenen distilleerderij is echter Port Ellen Distillery. Deze werd opgericht in 1825 en sloot haar deuren in 1983. Inmiddels is de distilleerderij heropend onder de vlag van Diageo.

De moutoven en het malen

In de moutoven wordt de gerst gedroogd boven een turfvuur. Dit proces zorgt voor de karakteristieke rokerige en turfachtige smaak van de whisky. Hoe langer de gerst wordt blootgesteld aan turfrook, hoe sterker het turfkarakter. De hoeveelheid turfrook wordt uitgedrukt in PPM (parts per million fenolen). Hoe hoger het PPM-gehalte, hoe rokeriger de whisky.

De traditionele pagoda daken van distilleerderijen creëren een natuurlijke luchtstroom waardoor de rook door de gerst wordt getrokken. Wanneer de gerst voldoende is gedroogd en gerookt, wordt deze gemalen tot moutgrist. Verschillende distilleerderijen op Islay laten hun mout produceren bij Port Ellen Maltings, eigendom van Diageo volgens hun eigen specificaties.

Maischen

Het moutgrist wordt vervolgens naar de beslagkuip (mash tun) gebracht, waar heet water wordt toegevoegd. Tijdens dit proces worden zetmeelverbindingen omgezet in vergistbare suikers. Het resultaat is een zoete vloeistof genaamd wort, die vervolgens wordt gekoeld.

Fermentatie

Daarna wordt gist aan de wort toegevoegd en gaat het mengsel naar de gistkuipen (washbacks). Tijdens de fermentatie worden de aanwezige suikers omgezet in alcohol. Dit proces duurt doorgaans tussen de 36 en 48 uur, maar kan variëren. Het resultaat is een bierachtige vloeistof die wash wordt genoemd. Tijdens rondleidingen krijgen bezoekers soms de gelegenheid om deze te proeven. De vaste resten die achterblijven na het filteren worden draff genoemd en verkocht als veevoer.

Distillatie

De laatste fase van het productieproces bestaat uit meerdere stappen. Eerst wordt de wash gedistilleerd in een zogenaamde wash still, waarbij een tussenproduct ontstaat dat bekendstaat als low wines. Deze low wines worden vervolgens opnieuw gedistilleerd. Via de spirit safe wordt gecontroleerd welke delen van het distillaat geschikt zijn voor verdere verwerking. Wanneer het uiteindelijke product voldoet aan de vereiste kwaliteit, wordt het opgeslagen als ruwe whisky met een alcoholpercentage van ongeveer 70%. Daarna kan de whisky in vaten worden gevuld om te rijpen.

De vorm van de ketels, de lengte en hoek van de lyne arms en het type condensors hebben allemaal invloed op het uiteindelijke karakter van de whisky. Voor de rijping worden voornamelijk voormalige bourbonvaten van Amerikaans eikenhout en sherryvaten gebruikt.

Angels Share en rijping

Tijdens de rijping in pakhuizen reageert de whisky met het hout van het vat. Elk jaar verdampt een klein percentage van de inhoud. Dit natuurlijke verlies staat bekend als de Angels Share (“het aandeel van de engelen”).

De distilleerderijen van Islay

Dertig tot veertig jaar geleden zag Islay er heel anders uit. Door overproductie en een afnemende vraag naar whisky werden verschillende distilleerderijen gesloten of tijdelijk stilgelegd, waaronder Bruichladdich en Ardbeg. Het waren moeilijke tijden voor het eiland. Slechts enkele distilleerderijen waren geopend en toeristische voorzieningen bestonden nauwelijks. Er waren geen bezoekerscentra, geen georganiseerde rondleidingen en weinig faciliteiten voor bezoekers.

Tegenwoordig is de situatie volledig veranderd. Whisky is populairder dan ooit en de distilleerderijen van Islay beleven een bloeiperiode. Nieuwe distilleerderijen openen hun deuren en trekken steeds meer bezoekers naar het eiland.

Islay Distilleerderijen per regio

De Kildalton-distilleerderijen: Ardbeg, Lagavulin en Laphroaig staan gezamenlijk bekend als de Kildalton-distilleerderijen. Ze liggen in het zuidoosten van Islay, nabij Port Ellen. Deze drie behoren tot de beroemdste whiskydistilleerderijen ter wereld en zijn bereikbaar via het bekende “Three Distilleries Path”.

Noord-Islay: In het noorden van Islay bevinden zich Caol Ila, Bunnahabhain en Ardnahoe. Deze laatste opende in 2019 haar deuren voor bezoekers en is een van de nieuwste distilleerderijen van het eiland.

Rhinns of Islay: In de Rhinns of Islay bevinden zich Bruichladdich Distillery en Kilchoman Distillery. Daarnaast bestaan er plannen voor nieuwe projecten, waaronder de geplande Ile Distillery nabij Port Charlotte.

Bowmore Distillery is de oudste nog bestaande distilleerderij van het eiland. Zij werd opgericht in 1779. Bowmore staat bekend om haar combinatie van rook, zeezout en elegantie en behoort wereldwijd tot de bekendste Islay-whisky’s.

Komen er Islay distilleerderijen bij?

In 2025 telde Islay elf actieve distilleerderijen: Bowmore, Ardbeg, Lagavulin, Laphroaig, Bruichladdich, Kilchoman, Caol Ila, Bunnahabhain, Ardnahoe, Laggan Bay en Port Ellen. Daarnaast zijn er nog twee tot drie verschillende nieuwe projecten gepland, waaronder, Portintruan Distillery (opening in 2026), The Gearach Distillery (opening onbekend) en Gartbreck (in planning).

De toekomst van Islay whisky

De geschiedenis van Islay kent zowel bloeiperiodes als moeilijke tijden. In de jaren tachtig moesten verschillende distilleerderijen sluiten, wat leidde tot werkloosheid en economische problemen op het eiland. Diversificatie helpt de sector weerbaarder te maken. Een goed voorbeeld hiervan is Bruichladdich, dat naast whisky ook succesvol werd met The Botanist Gin.

De toekomst van Islay whisky ziet er veelbelovend uit. Tegelijkertijd hopen veel liefhebbers dat het eiland zijn unieke karakter behoudt en niet verandert in een soort “whisky themed pretpark”.

Lezen: Whisky Island van Andrew Jefford

Voor iedereen die zich verder wil verdiepen in Islay en zijn Whiskies is het boek “Whisky Island: A Portrait of Islay and Its Whiskies” van Andrew Jefford een absolute aanrader. Het boek behandelt niet alleen de whisky’s van Islay, maar ook de geschiedenis van het eiland, de vele scheepswrakken langs de kust, de natuur, het landschap en de mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van de whisky-industrie. Het wordt algemeen beschouwd als een van de meest complete en gezaghebbende werken over Islay en zijn whiskycultuur.